Brussel Verstilde Tijd /
Bruxelles Temps Suspendu

Lege straten. Een avondklok. Uitgaansverboden. Isolatie. Mondmaskers.

Onwillekeurig denk je aan een staatsgreep ergens in Zuid-Amerika of aan een oorlogsgebied. Aan het Verre Oosten waar mondmaskers geen uitzondering lijken te zijn. Aan Midden-Afrika waar epidemieën door de gemeenschappen razen. Of dat is toch wat we er via de televisie van te zien krijgen.

Sinds 2020 linken we het ook aan Europa, toen de corona-epidemie door de wereld trok en een spoor van vernieling in onze dichtbevolkte wereld achterliet. Kort nadat het leven hier voor de eerste keer werd platgelegd, kreeg ik de vraag of ik met mijn camera op pad wilde om de leegte in Brussel vast te leggen.

Yes! Zeker! Maar jammer genoeg woonde ik in Tienen en niet in Brussel zelf. Ik zat thuis met een peuter en een kleuter. Als freelance fotograaf zonder perskaart had ik geen essentieel beroep, dus mijn verplaatsingen waren beperkt tot de Grote Markt van Tienen waar we ons dagelijkse rondje rond de fontein deden. Mijn fotostudio was omgetoverd tot een speelparadijs. Mijn vrouw trok elke ochtend de deur achter zich dicht; de mentale zorg voor de mensheid riep haar.

Brussel-Centrum - november 2020

Brussel-Centrum - 30 november 2020

De tweede golf: Het decor van een stilgevallen leven

De avond dat de avondklok werd afgekondigd voor de tweede coronagolf die in de zomer door het land trok, kreeg ik hetzelfde bericht: "Wil je naar Brussel om de leegte van de avondklok te fotograferen?"

Yes! Zeker! Dit keer mocht het wel. Alleen bleek de nacht het minst interessante moment. Niets kon de leegte van de eerste lockdown ooit overtreffen. De straten waren wat leger dan anders, maar spraken niet tot de verbeelding.

"Brussel werd het decor van het leven dat niet mocht geleefd worden. Je mocht buiten, maar kon nergens naartoe."

De dag deed dat voor mij wel. De beperkingen waren iets minder strikt dit keer, maar wel zeer voelbaar. Verplaatsingen mochten. Werken mocht, maar onder strikte voorwaarden. Winkels, horeca en kantoren bleven gesloten.

Een eenzame wandelaar in het Jubelpark. De anders immer drukke tunnels: leeg. Sporen van een maaltijd verraden een moment van normaliteit in een bijzondere tijd. Verlaten pleinen en straten. Achtergelaten e-steps. Lege parkings. Cultuurhuizen zonder klank.

Leeg en licht

Op die dag,
dat het geritsel van bladeren,
het achteloos wegwaaien van zwerfvuil,
het gekwetter van verloren gevlogen stadsmussen,
en de - op dat moment - schijnbaar zinloze auditieve hulp bij
rode lichten die smeekten
om auto’s die ongeduldig en licht gefrustreerd
wachtten op het verlossende groen,
de enige geluiden waren
in plaats van het vrolijke, nerveuze, bijwijlen
opgehitste gewemel en gekrioel -
gepaard gaand met de zenuwachtige herrie, het geraas en geschal,
als dat van een laatromantische symfonie
dat elke voorgaande dag
met zich had meegebracht,
Wel, op die dag,
Vroeg de stad zich af
Welke keuze de betere was:
Die van
Een leeg hoofd,
Of die van een licht gevoel in datzelfde hoofd.

Bart Debbaut

Het boek: Een scharniermoment in de tijd

"Brussel Verstilde Tijd" vangt de frictie van een stad die tot leven wilde komen, maar tot stilstand gedwongen werd. Het werd een fotoboek over een scharniermoment dat hopelijk nooit meer terugkomt.

“Brussel Verstilde Tijd / Bruxelles Temps Suspendu”.
Het boek, geschreven in de Universele taal van de fotografie, is tweetalig in tekst, niet kiezend, niet vertaald. In “On peut / on ne peut pas” lijst Laurence Vielle de tijdsgeest van dat moment treffend op. Thomas Gunzig en Michael Bijnens delen een vergelijkbaar gevoel met andere woorden.

“Brussel Verstilde Tijd / Bruxelles Temps Suspendu”.
Mijn zoon keek vanuit een desolaat KBR uit over een desolate stad. Het zou later de plaats worden waar het boek werd voorgesteld. Dank je wel Sara Lammens, voor de prachtige inleidende tekst bij het boek. Deze wel vertaald, zoals het een tekst van een Brusselse instelling betaamt.

“Brussel Verstilde Tijd / Bruxelles Temps Suspendu” werd uitgebracht bij Uitgeverij Snoeck en vormgegeven door Tim Bisschop.

Dank aan Jaspers-Eyers architecten om dit project mee mogelijk te maken.