[not] just another brick in the wall

Sint-Leonardis Zoutleeuw, ontwerp van Joris Gijsenberg Architecten

Schoolfotografie. Voor de meeste collega-fotografen staat het synoniem met individuele foto’s van leerlingen en de jaarlijkse klasfoto. Eventueel aangevuld met een foto van broers en zussen die samen school lopen in hetzelfde gebouw. De resultaten zijn nogal afhankelijk van de goesting en de inspiratie waarmee de fotograaf te werk gaat. 

In mijn geval gaat het net niet om de kinderen of het personeel, noch over de activiteiten die er plaatsvinden. Zelf focus ik op de omgeving die door architecten, aannemers en ontwerpers werd gecreëerd om de leerlingen een omgeving voor inspiratie en leerplezier te geven. Op de ruimtelijke ervaring en de details; baksteen bijvoorbeeld. En dat doorgaans met relatief beperkte budgetten voor projecten van dergelijke schaal. Al maken kinderen in beeld het wel helemaal af.

Kleuterschool Boutersem, opdracht voor Lava architecten

Beperkte budgetten vragen om een doordacht ontwerp dat efficiënt gebouwd kan worden zodat de kosten onder controle blijven. Maar als fotograaf merk ik wel goed dat efficiëntie heel anders wordt ingevuld dan vroeger. Geen eindeloze lange gangen met uniforme lokalen. Geen saaie, kleurloze interieurs. Geen eindeloze betonvlaktes -en waar dat wel het geval is, was dat doorgaans niet de keuze van de ontwerper- waar menig knie op geschaafd wordt. 

Efficiëntie wordt vandaag veelal ingevuld door multi-inzetbaarheid. Gangen worden ruimer gemaakt zodat ze niet alleen als circulatieruimte dienst doen maar ook als leeshoek of extra studieruimte. Klassen hebben nog altijd plaats genoeg voor veel schoolbanken, maar worden ook voorzien van leuke speelhoekjes of een extra verdieping. Czaar bracht een klaslokaal in een kapel. Voor Lava fotografeerde ik zelfs enkele hoekjes tussen 2 klassen die exclusief voorbehouden waren voor de kinderen. Zo klein dat je er als volwassene amper in kan. Heerlijk toch? 

Lava architecten benutte ook de verloren ruimte.

Czaar plaatste een klaslokaal als nieuw volume in de kapel

Maar ook buitenruimtes zijn veranderd. Bestaand groen wordt behouden en niet zelden wordt er extra groen aan toegevoegd. Wat minder doorsnee in het algemene onderwijs maar een speelplaats met bos en beek of zandbak met kruiptunnel? De opdrachtgevers van Czaar schuwen de vuile voeten niet. 

Eén en ander hangt ook van de leeftijd af natuurlijk. In ‘t middelbaar mag het wat cooler en chiller. Speelplaats meets basketbalterrein? Hangplek meets circulatieruimte? En schuilen voor de regen onder het gebouw maar toch droog spelen in de frisse lucht? Jozefienen in Sint-Niklaas (Czaar en Dethier) en Sint-Leonardis in Zoutleeuw (Joris Gijsenberg Architecten) combineren het moeiteloos. 

Scholen en gebouwde omgevingen voor de jeugd vragen ook om de jeugd. Maar kinderen herkenbaar in beeld, dat wordt doorgaans niet toegestaan. Gelukkig weet ik dat al vele jaren. Daarom houd ik er al bij de opnames rekening mee. 

De meeste ruimtes worden zowel leeg als in gebruik gefotografeerd. Daardoor is de wanorde die achter blijft wanneer een hoop kinderen gepasseerd is, minder storend. Wanneer kinderen wel in beeld komen, zorgen de langere sluitertijden automatisch voor een zekere mate van onherkenbaarheid. Live actie blijft actie in beeld. En als er dan toch een groepje kinderen blijft vragen om een foto, dan volgt later een druk op de delete-knop. 

Schoolfotografie, ik vind het altijd een fijne en uitdagende opdracht. Maar evengoed ben ik blij dat ik het jeugdige geweld na een paar uur weer mag inruilen voor mijn wagen en de eenzaamheid achter mijn bureau. 

Scholen zijn bij uitstek ontworpen voor gebruik, foto van Sint-Leonardis

Bekijk de reeksen in het beeldarchief via deze links:

• Bleydenbergschool - ontwerp van Czaar architecten

• Schoolsite Boutersem - ontwerp van Lava architecten

• Sint-Leonardis Zoutleeuw - ontwerp van Joris Gijsenberg architecten